آب شور خلیج‌فارس کام‌صنعتگران را شیرین می‌کند

سیداحمد موسوی مدیرکارخانه آب‌شیرین‌کن نورویژه بندرعباس
0
185

اهمیت آب در بخش‌های گوناگون از مصارف خانگی گرفته تا کشاورزی و صنعت بر کسی پوشیده نیست. از آنجا که ایران در منطقه‌ای نیمه‌خشک و کم‌آب قرارگرفته، اولویت توجه به آب برای کشورمان بیش از پیش نمایان می‌شود. در واقع محدودیت منابع آبی کشور، جداسازی آب شیرین از آب شور دریا را حائز اهمیت کرده است؛ چراکه با کمبود منابع آب شیرین، آب دریا می‌تواند نقش بسزایی در رونق اقتصادی و افزایش تولید داشته باشد. گفتنی است در کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس،  سهم قابل‌توجهی از آب شیرین با روش جداسازی آب دریا تامین می‌شود. از آنجاکه منطقه ویژه اقتصادی صنایع معدنی و فلزی خلیج‌فارس در کنار آب‌های آزاد قرار گرفته، موقعیت بسیار خوبی برای تامین آب دارد. در حال حاضر، چند واحد آب شیرین‌کن در این منطقه احداث شده‌ که نیاز منطقه و شرکت‌های مستقر در آن را تامین می‌کنند.

اهمیت و نقش جداسازی آب در رشد صنعتی منطقه

آب، یکی از نیازهای اساسی در منطقه ویژه اقتصادی صنایع معدنی و فلزی خلیج‌فارس است که برای شرب و همچنین در صنعت مورد استفاده قرار می‌گیرد. منطقه ویژه خلیج‌فارس، آب مورد نیاز شرکت‌های مستقر در این منطقه را به روش‌های گوناگونی تامین می‌کند؛ بخشی از این آب توسط آب‌شیرین‌کن‌ها استحصال شده و بخشی نیز از شرکت نور ویژه بندرعباس خریداری و تامین می‌شود. برخی واحدهای مستقر در منطقه نیز برای تامین آب مورد نیاز خود به سمت احداث آب‌شیرین‌کن شخصی رفته‌اند.
این درحالی است که جداسازی آب، یک فرآیند کاملا تخصصی به‌شمار می‌رود و نداشتن دانش فنی لازم در این زمینه، کاهش بازدهی را به‌دنبال دارد. چنانکه در موارد بسیاری جداسازی آب توسط برخی از این واحدها با زیان همراه است. درواقع این شرکت‌ها هزینه‌های اضافی را به علت تخصص نداشتن در این زمینه متحمل می‌شوند. بر همین اساس پیشنهاد می‌شود این اقدام به شرکت‌های تخصصی زیر نظر منطقه ویژه سپرده شود تا از یک‌سو بهره‌وری مناسب و از سوی دیگر، سودآوری برای منطقه به همراه داشته باشد. شرکت نور ویژه، فعالیت خود را در منطقه ویژه خلیج‌فارس از اوایل سال ۱۳۸۵و با ساخت و نصب تاسیسات آب شیرین با ظرفیت ۲۵۰۰ مترمکعب در شبانه‌روز آغاز کرد و در سال ۱۳۹۰ تولید آب شیرین این شرکت به ۳ هزار مترمکعب در شبانه‌روز افزایش یافت. در سال ۱۳۹۴ متمم قراردادی برای افزایش ظرفیت تولید این کارخانه تا ۴هزار مترمکعب در روز بسته شد، اما به مرحله اجرا نرسید. اواسط سال جاری، این قرارداد مجددا برای یک سال تمدید شد و اکنون در دست اجرا قرار دارد. انتظار می‌رود پروژه افزایش ظرفیت تولید آب شیرین این شرکت تا چند ماه آتی به بهره‌برداری برسد. گفتنی است شرکت نورویژه یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران آب در کشور است. این شرکت فعالیت خود را با تصفیه فاضلاب آغاز کرد ودر حال حاضر شیرین کردن آب در اولویت فعالیت‌های آن قرار دارد. این شرکت پروژه‌هایی را در عسلویه، هندیجان، بوشهر، چابهار و… در دست اجرا دارد.

آب‌شیرین‌‌کن، غلطی مصطلح

آب شیرین مورد نیاز منطقه، از آب دریا و به‌وسیله ۲ دستگاه آب شیرین‌کن به روش اسمز معکوس (Reverse Osmosis) تولید و تامین می‌شود. ظرفیت هرکدام از این دستگاه‌ها ۱۲۵۰ مترمکعب در روز است. ابتدا در فاز پیش‌ تصفیه با استفاده از فیلترهای کارتریج و شنی ذرات معلق موجود در آب از آن جدا و سپس به‌وسیله پمپ‌های فشار قوی، آب شور وارد اسمز معکوس شده و در فشاری حدود ۶۰ بار، آب شیرین از آب شور دریا جدا می‌شود و پس از آن مجددا آب شور به دریا باز می‌گردد. بنابراین کلمه آب‌شیرین‌کن، غلط مصطلحی است که رایج شده است. فرآیند یاد شده جداسازی آب شور از آب شیرین است. برآیند این فرآیند ۶۰ به ۴۰ است؛ یعنی در هر ۱۰۰ مترمکعب آب، ۴۰ مترمکعب آن آب شیرین و ۶۰ مترمکعب باقی‌مانده نیز شور است که به دریا باز می‌گردد. از آنجاکه افزودنی‌هایی را به‌عنوان منعقدکننده به آب اضافه نمی‌کنیم، درنهایت نیازی به تصفیه مجدد آب برای بازگرداندن آن به طبیعت نداریم.

منطقه ویژه اقتصادی صنایع معدنی و فلزی خلیج‌فارس زیرساخت‌هایی را برای حضور سرمایه‌گذاران در این منطقه فراهم کرده است،  اما سرمایه‌گذار در کنار تامین این زیرساخت‌ها باید از بهره اقتصادی فعالیت خود نیز اطمینان داشته باشد. چندین سال است طرحی برای تولید آب شیرین به ظرفیت ۱۰۰ هزار مترمکعب در منطقه مطرح‌شده که عدم خرید تضمینی آب، مانع از اجرای آن شده است.

بستری برای سرمایه‌گذاری

منطقه ویژه اقتصادی صنایع معدنی و فلزی خلیج‌فارس زیرساخت‌هایی را برای حضور سرمایه‌گذاران در این منطقه فراهم کرده است،  اما سرمایه‌گذار در کنار تامین این زیرساخت‌ها باید از بهره اقتصادی فعالیت خود نیز اطمینان داشته باشد. چندین سال است طرحی برای تولید آب شیرین به ظرفیت ۱۰۰ هزار مترمکعب در منطقه مطرح‌شده که عدم خرید تضمینی آب، مانع از اجرای آن شده است. منطقه ویژه به‌عنوان یک شرکت دولتی نمی‌تواند قرارداد خرید تضمینی آب ببندد، سرمایه‌گذاران نیز ریسک چنین فعالیتی را در این موقعیت نمی‌پذیرند. بدون شک آب، نیاز امروز و فردای کشور است. امکان فروش این آب حتی به خارج از منطقه ویژه هم وجود دارد که لازمه آن برقراری تعامل میان نهادهای مختلف است. به‌ویژه که در حال حاضر آب بندرعباس از سد میناب تامین می‌شودکه مشکلاتی را برای آن شهر و کشاورزان منطقه به همراه داشته است. اگر تعامل یادشده برقرار شود، امکان ساخت چنین کارخانه‌ای فراهم خواهد شد. گفتنی است احداث چنین واحدی به یک نیروگاه برق نیز نیاز دارد و مازاد تولید آن را می‌توان به شبکه سراسری برق کشور وارد کرد.

تجهیزات استحصــال آب، وارداتـی هستند

ممبران، یکی از تخصصی‌ترین تجهیزات در پروژه جداسازی آب شیرین‌ است. ممبران مورد نیاز برای جداسازی آب از خارج کشور وارد می‌شود، چراکه تحقیق و توسعه و ساخت ممبران مستلزم سرمایه عظیمی است و صرف این هزینه برای واحدهای داخلی صرفه اقتصادی ندارد؛ به‌ویژه که اغلب این واحدها با ظرفیت بالایی فعالیت نمی‌کنند.
گفتنی است که ساخت ممبران به تکنیک و دقت بالایی نیاز دارد و تنها چند کشور معدود توانایی ساخت این تجهیز را دارند که عبارتند از: آمریکا، اسپانیا و چین. سایر کشورها نیز یا امکان ساخت چنین تجهیزاتی را ندارند یا هزینه ساخت تجهیزات صرفه اقتصادی ندارد و درنتیجه واردات را ترجیح می‌دهند.

امید می‌رود روابط دیپلماتیک ایران به‌گونه‌ای رقم بخورد که واردات این تجهیزات به‌سادگی ممکن‌شود و مانع جدی در مسیر تولید آب شیرین ایجاد نشود.