مسائل زیستمحیطی و حفظ منابع اولویت باشد

محمدعلی کیائی مدیرعامل گروه بین‌المللی ره‌شهر
0
198

پروژه احداث منطقه ویژه صنایع معدنی و فلزی خلیج فارس در سال ۱۳۷۶ آغاز شد. اولین طرح جامع این منطقه نیز در سال ۱۳۷۷ توسط گروه بین‌المللی ره‌شهر تهیه و به‌ تصویب شورای عالی مناطق آزاد رسید. اهداف در نظر گرفته شده برای تولید این منطقه نیز در چارچوب سیاست‌های کلان کشور تعیین شد. بر همین اساس ویژه‌نامه  «ساحل توسعه»  با مدیرعامل گروه بین‌المللی ره‌شهر به گفت‌وگو نشسته است. وی اعتقاد دارد با توجه به سابقه و تاسیسات منطقه ویژه خلیج فارس، این منطقه به‌عنوان هاب صنایع معدنی_فلزی ایران در نظر گرفته شد. متن کامل این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید.

اولین و آخرین طرح جامعی که برای منطقه ویژه خلیج فارس تهیه شد، چه ویژگی‌هایی داشت؟

منطقه ویژه اقتصادی صنایع معدنی و فلزی خلیج فارس در اسفندماه سال ۱۳۷۶، در محدوده غربی شهرستان بندرعباس مجاور بندر شهید رجایی، در مساحتی حدود ۱۲۰۰ هکتار، ایجاد شد که در تدقیق محدوده منطقه، به ۲ هزار هکتار رسید. برای آماده‌سازی زیرساخت‌ها و برنامه‌ریزی فعالیت‌های تولیدی، اولین طرح جامع منطقه در سال ۱۳۷۷ توسط گروه بین‌المللی ره‌شهر تهیه و به‌ تصویب شورای عالی مناطق آزاد رسید. محدوده تخصیص‌یافته به منطقه ویژه، در سال‌های اول دهه ۱۳۵۰ برای استقرار صنایع فولاد و آلومینیوم در نظر گرفته شده بود. در اجرای هدف‌های فوق، زیرساخت‌هایی شامل اسکله تخلیه و بارگیری مواد فله، نوار نقاله و محوطه انباشت و برداشت مواد معدنی ایجاد شده بود و مجتمع آلومینیوم «المهدی» نیز به‌عنوان تنها واحد صنعتی فعالیت داشت. با توجه به سابقه و تاسیسات مورد اشاره، منطقه ویژه خلیج فارس به‌عنوان هاب صنایع معدنی- فلزی ایران در نظر گرفته شد. اهداف تولیدی منطقه نیز در چارچوب سیاست‌های کلان تعیین شد. معیار مهم در تعیین ظرفیت تولیدی صنایع منطقه، رعایت مسائل زیست‌محیطی و حفظ منابع بین‌نسلی منطقه بود.
با توجه به اینکه مدت‌زمان طرح‌های جامع حدود ۵ سال است، ‌باید این طرح‌ها به‌منظور هماهنگی با برنامه‌های ملی و منطقه‌ای و همچنین تحولات ایجادشده در منطقه ویژه، مورد بازبینی قرار گیرد. طرح جامع منطقه نیز در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۹۶ مورد بازبینی قرار گرفت و در اولین بازنگری، وسعت محدوده به ۵‌ هزار هکتار افزایش یافت تا پاسخگوی اهداف توسعه صنعتی باشد. در بازنگری دوم با توجه به ضرورت ایجاد زیرساخت‌های مناسب در محدوده ۳ هزار هکتاری توسعه، برنامه‌ اجرایی جدیدی برای این منطقه در نظر گرفته شد و  اهداف توسعه صنعتی نیز با توجه به تغییر سیاست‌های کلان ملی و برنامه آمایش منطقه، اصلاح شد.
به این ترتیب در طراحی آخرین طرح کاربری اراضی، جهت‌گیری اصلی طرح برای دهه آینده، توسعه صنایع پایین‌دستی فولاد و آلومینیوم، عملکردهای لجستیک مواد فله معدنی و انبارداری انتخاب شد تا این منطقه حلقه اتصال اقتصاد منطقه با توسعه اقتصاد ملی باشد.

این منطقه چه ویژگی‌هایی نسبت به سایر مناطق ویژه حاشیه خلیج‌فارس دارد؟

منطقه ویژه اقتصادی خلیج فارس یکی از ۳منطقه ویژه موفق (۲ مورد دیگر، مناطق ویژه پارس و ماهشهر هستند)، در کشور است که سیاست‌ها و اهداف مناطق ویژه را در قوانین تعیین‌شده، پیگیری  می‌کند. این منطقه در مجاورت مجموعه‌ای از صنایع پالایشگاهی، شیمیایی،کشتی‌سازی، تولید نیرو و … قرار دارد که به‌طور کلی منطقه صنعتی غرب بندرعباس را تشکیل می‌دهد و ظرفیت تولیدی بزرگی در جنوب کشور است. این منطقه از طریق بزرگ‌ترین بنادر کانتینری کشور به شبکه ارتباطی داخلی و بین‌المللی دسترسی دارد و با اتصال به راه‌آهن سراسری و شبکه جاده‌ای، ارتباط تجاری داخل و خارج کشور را تسهیل می‌کند. همچنین مجاورت با بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس که از زیرساخت‌های صنعتی و بندری مناسبی برخوردار است و در آینده از طریق پل دسترسی به سرزمین اصلی متصل خواهد شد، ظرفیت تولیدی و لجستیکی بالایی برای کشور ایجاد می‌کند. ویژگی‌های نام برده شده، این منطقه را از سایر مناطق حاشیه خلیج فارس که هنوز در ابتدای مسیر توسعه قرار دارد، متمایز می‌‌کند.
علاوه بر ویژگی‌های نام‌برده، اسکله‌های تخلیه و بارگیری مکانیزه مواد فله معدنی، مزیت اصلی منطقه ویژه به شمار می‌آید و به‌تازگی با بهره‌گیری از اسکله صادرات مواد نفتی از طریق تغییر کاربری و ایجاد کاربری‌های دوگانه به‌منظور افزایش ظرفیت تاسیسات جانبی، تاثیرگذاری  این منطقه را دوچندان کرده است. اتصال این منطقه به شبکه‌های ریلی و جاده‌ای سراسری و همچنین وجود تاسیسات بندری، خطوط نقاله حمل مواد معدنی و تجهیزات انباشت و برداشت، این منطقه را منحصر به‌فرد کرده است و در آخر برخورداری از نیروی انسانی آموزش‌دیده و تجربه ذاتی این منطقه به‌عنوان اولین منطقه ویژه اقتصادی صنایع معدنی و فلزی از ویژگی‌های بارز این منطقه به‌شمار می‌آید.

اسکله‌های تخلیه و بارگیری مکانیزه مواد فله‌معدنی، ویژگی اصلی منطقه ویژه به‌شمار می‌آید و به‌تازگی با بهره‌گیری از اسکله صادرات مواد نفتی از طریق تغییر کاربری و ایجاد کاربری‌های دوگانه به‌منظور افزایش ظرفیت تاسیسات جانبی، تاثیرگذاری  این منطقه را دوچندان کرده است

منطقه ویژه اقتصادی خلیج فارس باید چه جایگاهی داشته باشد؟

موقعیت منطقه ویژه را می‌بایست در جغرافیای بزرگ‌تری در محدوده استان هرمزگان و توسعه آتی آن سنجید. این منطقه در حال حاضر موتور محرک صنعتی استان هرمزگان است. باید توجه داشت که از سال‌های گذشته صنایع مختلفی در شمال غرب بندرعباس استقرار یافته‌اند. همچنین فعالیت‌های در حال گسترش صنعتی و لجستیک جزیره قشم، مجموعه صنعتی واحدی را در استان تشکیل می‌دهند که از پتانسیل بالایی برای حمایت از توسعه آتی غرب و شرق استان که کمتر توسعه یافته است، برخوردار بوده و تحت تاثیر فرصت‌هایی است که در این منطقه شکل می‌گیرد. منطقه ویژه خلیج فارس با برخورداری از یک مدیریت یکپارچه و مجموعه صنعتی و لجستیکی که در اختیار دارد، می‌تواند نقش اساسی را در این راستا به‌عهده بگیرد. همچنین باید به نقش منطقه ویژه پارسیان که در منتهی‌الیه غرب استان هرمزگان در دست احداث است، نیز توجه کرد. این منطقه در آینده به یکی از واحدهای بزرگ تولید محصولات پتروشیمی و لجستیک استان‌های فارس و بوشهر تبدیل خواهد شد و دومین منطقه ویژه استان است که توسعه آن، شهرهای جنوبی استان فارس را تحت تاثیر قرار می‌دهد.پایداری توسعه در استان و پیشگیری از مشکلات ناشی از توسعه (آلودگی‌های زیست‌محیطی، مسائل اجتماعی- اقتصادی و بهره‌وری مناسب از جغرافیای منطقه)، نیازمند هماهنگی است. منطقه ویژه خلیج فارس به جهت موقعیت، وسعت، زیرساخت‌ها و سازمان و تشکیلات منظمی که دارد، می‌تواند نقش محوری در ایجاد هماهنگی‌ ایفا کند. به‌ هر صورت، توسعه یکپارچه استان هرمزگان متاثر از نشت اثرات توسعه صنعتی در منطقه صنعتی غرب بندرعباس به‌ویژه در منطقه ویژه خلیج فارس خواهد بود.

در جهت حل مشکلات و کاستی‌های منطقه ویژه چه اقداماتی باید انجام شود؟

منطقه ویژه در فرآیند توسعه پایدار در ۲جهت با چالش‌هایی مواجه است. چالش‌های داخل منطقه ویژه، به‌طور کلی مرتبط با محدودیت‌های سرمایه‌گذاری در توسعه زیرساخت‌های منطقه است. در حال حاضر این منطقه بزرگ‌ترین واحد تولید فولاد و آلومینیوم در جنوب کشور به‌شمار می‌آید. تکمیل ظرفیت زیرساخت‌های قدیمی و جذب سرمایه برای برنامه‌های توسعه آتی، مهم‌ترین چالش پیش‌ روی منطقه است که ‌باید مورد توجه قرار گیرد و برای آن راه‌حل‌های مناسبی اندیشیده شود.
در بعد خارج از منطقه، حفظ پایداری توسعه صنعتی، رفع آلودگی‌های زیست‌محیطی موجود و در حال تشدید ناشی از نبود هماهنگی، برنامه‌ریزی بین صنایع و خدمات موجود و در دست احداث در منطقه است. همچنین  مساله تلفیق فعالیت‌های توسعه‌های صنعتی و لجستیکی با توسعه انسانی استان، مشکل دیگری است که باید مورد توجه قرار گیرد.